Sáng 31/10, tại Trung tâm Văn hóa trà ESG Valley (Thái Nguyên), Diễn đàn Kinh tế Trà quốc tế 2026 với chủ đề "Từ di sản trà đến kinh tế trà toàn cầu" đã diễn ra trong khuôn khổ Festival Trà quốc tế - Thái Nguyên 2026.
Di sản trà phải tạo ra giá trị cho người dân
Phát biểu tại diễn đàn, TS. Nguyễn Thị Vinh - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Chè Quân Chu, Phó Chủ tịch Hội Nữ doanh nhân Việt Nam, Chủ tịch Hội Nữ doanh nhân Thái Nguyên nhấn mạnh, phát triển bền vững ngành trà đòi hỏi sự kết nối giữa di sản, công nghệ, văn hóa, thị trường và con người, qua đó hình thành hệ sinh thái kinh tế cùng tạo ra giá trị. Theo bà, hiệu quả phát triển ngành trà cần được đánh giá thông qua giá trị sản phẩm, khả năng mở rộng thị trường và đặc biệt là những thay đổi trong đời sống của cộng đồng sản xuất.
Đặt vấn đề về khả năng chuyển hóa giá trị kinh tế của cây trà, TS. Nguyễn Thị Vinh nêu câu hỏi: "Khi một chén trà được bán với giá trị cao hơn thì người trồng trà và những người không trồng trà sẽ nhận được gì?". Bà cho rằng, câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng phản ánh yêu cầu cơ bản đối với quá trình phát triển bền vững ngành trà. Thành công của một vùng trà cần được đánh giá bằng thu nhập, sinh kế và cơ hội phát triển của những người trực tiếp tạo ra sản phẩm.
TS. Nguyễn Thị Vinh trao đổi cùng các đại biểu bên lề Diễn đàn Kinh tế Trà quốc tế 2026.
Việt Nam sở hữu nền văn hóa trà lâu đời, nhiều vùng nguyên liệu đặc sắc, giống chè bản địa và kinh nghiệm canh tác, chế biến được tích lũy qua nhiều thế hệ. Trong đó, Thái Nguyên là vùng đất tiêu biểu với truyền thống sản xuất và thưởng trà gắn bó với đời sống người dân. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Thị Vinh, lợi thế về di sản, chất lượng và danh tiếng chưa bảo đảm khả năng tạo ra giá trị kinh tế tương xứng.
"Một vùng trà có lịch sử lâu đời chưa chắc đã là một vùng trà giàu có, một sản phẩm trà ngon chưa chắc đã là một thương hiệu mạnh và một thương hiệu nổi tiếng chưa chắc đã mang lại thu nhập xứng đáng cho người nông dân", nữ doanh nhân nhấn mạnh và cho rằng, xu hướng tiêu dùng hiện nay cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với ngành trà. Người mua ngày càng quan tâm đến nguồn gốc sản phẩm, sự minh bạch trong sản xuất, giá trị văn hóa, trách nhiệm môi trường và những trải nghiệm gắn với sản phẩm.
Đề cập đến phát triển bền vững, TS. Nguyễn Thị Vinh cho hay, các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) cần được triển khai thực chất ngay tại vùng nguyên liệu. ESG phải bắt đầu từ cánh đồng, từ người trồng trà và từ cách doanh nghiệp ứng xử với vùng đất nơi mình đầu tư.
Theo đó, trách nhiệm môi trường được thể hiện qua bảo vệ đất, nguồn nước, hệ sinh thái và sử dụng tài nguyên có trách nhiệm. Trách nhiệm xã hội gắn với bảo đảm sinh kế, nâng cao thu nhập, tạo việc làm và đào tạo kỹ năng cho người dân.
Các đại biểu trải nghiệm thưởng trà tại Trung tâm Văn hóa trà ESG Valley.
Đặc biệt, TS. Nguyễn Thị Vinh nhấn mạnh vai trò của phụ nữ và thế hệ trẻ trong phát triển kinh tế trà. Tại nhiều vùng chè, phụ nữ trực tiếp đảm nhiệm các công đoạn chăm sóc, thu hái, chế biến và gìn giữ tri thức truyền thống. Tuy nhiên, cơ hội tham gia quản lý, kinh doanh và hưởng lợi từ quá trình phát triển chưa thực sự tương xứng với những đóng góp của họ.
Đối với thế hệ trẻ, khả năng tạo việc làm, nâng cao thu nhập và mở rộng cơ hội khởi nghiệp có ý nghĩa quyết định đến việc duy trì lực lượng kế tục tại các vùng trà.
Tại nhiều vùng chè truyền thống, phụ nữ đóng vai trò là "linh hồn" và nhân tố chủ chốt trong toàn bộ chuỗi giá trị của cây chè.
Xây dựng hệ sinh thái kinh tế trà gắn với cộng đồng thịnh vượng
Chia sẻ về định hướng phát triển kinh tế trà tại Thái Nguyên, TS. Nguyễn Thị Vinh cho biết, doanh nghiệp và các đối tác đang theo đuổi mô hình phát triển Quân Chu theo hướng kết nối hoạt động sản xuất với các giá trị kinh tế, văn hóa và xã hội. Mô hình hướng tới phát triển vùng trà hữu cơ quy mô 300 ha, ứng dụng công nghệ số, truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, liên kết hợp tác xã và đào tạo người dân.
Bà Nguyễn Thị Vinh cho rằng, giá trị của vùng trà cần được khai thác toàn diện hơn thông qua bốn nhóm hoạt động gồm nông nghiệp chất lượng cao, chế biến và phát triển sản phẩm, văn hóa và trải nghiệm, nghiên cứu và bảo tồn. Khi các hoạt động này được kết nối, vùng trà có thể phát triển thêm những ngành nghề, dịch vụ và sản phẩm gắn với điều kiện tự nhiên, bản sắc văn hóa và đời sống cộng đồng.
Đồi chè Quân Chu, tỉnh Thái Nguyên.
Để hiện thực hóa định hướng trên, doanh nghiệp giữ vai trò đầu tư, tổ chức sản xuất, đổi mới sáng tạo và kết nối thị trường. Các nhà khoa học đóng góp tri thức, công nghệ và giải pháp nâng cao năng lực sản xuất. Người dân trực tiếp tham gia, tiếp nhận kỹ thuật và hưởng lợi từ quá trình phát triển.
TS. Nguyễn Thị Vinh đánh giá cao những nỗ lực của tỉnh Thái Nguyên trong phát triển kinh tế, thu hút đầu tư và mở rộng không gian hợp tác.
Dẫn lại câu nói: "Những chiếc điện thoại được sản xuất tại Thái Nguyên có thể kết nối với toàn thế giới, còn trà Thái Nguyên có thể kết nối các cộng đồng trên toàn thế giới", TS. Nguyễn Thị Vinh nhấn mạnh, địa phương có lợi thế đặc biệt khi sở hữu năng lực sản xuất công nghiệp, công nghệ hiện đại cùng bề dày văn hóa trà; kết hợp giữa hai thế mạnh này có thể tạo ra những cơ hội phát triển kinh tế mới.
Về vai trò doanh nghiệp, bà cho rằng, hoạt động đầu tư vào nông nghiệp đòi hỏi nguồn lực, thời gian và sự kiên trì, những rủi ro về thời tiết, thị trường và biến động giá cả cũng đặt ra nhiều thách thức đối với quá trình xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, trách nhiệm của doanh nhân cần được thể hiện thông qua những giá trị lâu dài tạo ra cho cộng đồng, nhất là cơ hội cải thiện thu nhập, nâng cao vị thế của phụ nữ, thu hút người trẻ trở về khởi nghiệp và bảo tồn những giá trị truyền thống. "Tài sản có thể là thành quả của một thế hệ doanh nhân nhưng di sản là những giá trị mà doanh nhân để lại cho thế hệ mai sau", bà Nguyễn Thị Vinh chia sẻ.
Dự án Khu nhà máy sản xuất, chế biến chè công nghệ cao và vùng nguyên liệu chè hữu cơ Quân Chu.
Từ thực tiễn đó, bà kỳ vọng Diễn đàn Kinh tế Trà quốc tế 2026 sẽ thúc đẩy các hoạt động hợp tác thực chất giữa doanh nghiệp Việt Nam và đối tác quốc tế, giữa nhà khoa học và người sản xuất, đồng thời mở rộng khả năng kết nối thị trường cho các vùng trà. Những mục tiêu nâng cao chất lượng, phát triển thương hiệu, gia tăng xuất khẩu hay ứng dụng khoa học công nghệ cuối cùng đều hướng tới cải thiện đời sống của người dân.
Đồng thời kỳ vọng trong tương lai, thế giới sẽ biết đến trà Việt Nam qua chất lượng sản phẩm, vẻ đẹp vùng nguyên liệu và những cộng đồng làm trà có cuộc sống tốt đẹp, nơi phụ nữ có cơ hội làm chủ kinh tế, người trẻ trở về khởi nghiệp và các giá trị di sản tiếp tục được gìn giữ. "Một vùng trà phát triển phải là một cộng đồng thịnh vượng", bà Nguyễn Thị Vinh nhấn mạnh, đồng thời bày tỏ kỳ vọng đây sẽ trở thành khát vọng chung của những người gắn bó với tương lai ngành trà Việt Nam.
Năm 2025, giá trị thu nhập từ cây chè của Thái Nguyên đạt khoảng 14.800 tỷ đồng. Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu tổng giá trị sản phẩm thu được từ cây chè đạt trên 16.800 tỷ đồng. Đến năm 2030, mục tiêu khoảng 25.000 tỷ đồng.
Theo Nghị quyết số 11-NQ/TU về phát triển ngành chè Thái Nguyên giai đoạn 2025 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu 70% diện tích chè được chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn GAP, hữu cơ; 70% diện tích được cấp mã số vùng trồng; 100% doanh nghiệp, hợp tác xã có vùng nguyên liệu ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc. Đến năm 2030, Thái Nguyên phấn đấu có ít nhất 250 sản phẩm trà đạt OCOP từ 3-5 sao và toàn bộ sản phẩm trà được kinh doanh trên các nền tảng thương mại điện tử.