Hành lang pháp lý xuyên suốt từ nghị quyết đến luật

Ngày 26/1/2022, Bộ Chính trị khóa XIII ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TW, xác định công nghiệp quốc phòng phải phát triển theo hướng tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng và hiện đại, trở thành mũi nhọn của công nghiệp quốc gia.

Để đưa nghị quyết vào cuộc sống, ngày 19/1/2023, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 03/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 08-NQ/TW, cụ thể hóa, phân công nhiệm vụ, lộ trình cho các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp quốc phòng triển khai.

Đặc biệt, ngày 27/6/2024, Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp số 38/2024/QH15, có hiệu lực từ 1/7/2025. Lần đầu tiên, lĩnh vực công nghiệp quốc phòng có một văn bản luật riêng, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, mở ra cơ chế đặc thù để các cơ sở công nghiệp quốc phòng đẩy mạnh nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, sửa chữa và hiện đại hóa vũ khí, trang bị kỹ thuật.

Trình bày chuyên đề "Tư duy, nhận thức mới về quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc của Đại hội XIV" tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã nêu rõ, Đại hội XIV xác định, đẩy mạnh đột phá phát triển công nghiệp quốc phòng tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại; tiếp tục khẳng định tính lưỡng dụng, hiện đại trong Văn kiện Đại hội XIII. Đại hội XIV bổ sung thêm các thành tố "tự chủ, tự lực, tự cường, hiện đại" trong phát triển công nghiệp quốc phòng, phát huy nội lực, tự lực tiến tới tự chủ chiến lược trong suốt quá trình từ nghiên cứu đến sản xuất và phát triển; không ngừng đổi mới, ứng dụng công nghệ cao, bảo đảm chất lượng ngày càng cao…

Theo Đại tướng Phan Văn Giang, những tư duy, nhận thức mới về quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng là những chủ trương lớn, đúng đắn, có ý nghĩa chiến lược; là kết quả của việc tổng kết sâu sắc sự lãnh đạo của Đảng về củng cố, quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc; là kế thừa, phát triển truyền thống và kinh nghiệm đánh giặc, giữ nước của dân tộc.

Như vậy, trong chưa đầy bốn năm, từ nghị quyết của Đảng đến luật của Quốc hội, một hành lang pháp lý hoàn chỉnh đã được dựng lên. Điều đó chưa từng xảy ra trong 80 năm lịch sử công nghiệp quốc phòng Việt Nam.

Bốn hướng tự chủ và những khoảng cách

Tiếp nối tinh thần Nghị quyết 08-NQ/TW, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đặt ra chủ trương mang tính đột phá: nâng cao năng lực tự chủ chiến lược về quốc phòng, an ninh, trọng tâm là tự chủ chiến lược về công nghiệp quốc phòng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Đại tá Vũ Văn Khanh, nguyên Trưởng ban Nghiên cứu quốc tế (Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam) cho biết, tự chủ chiến lược về công nghiệp quốc phòng được cấu thành bởi bốn nội dung trụ cột. 

Một là, tự chủ về nghiên cứu, thiết kế, công nghệ lõi, là cấp độ cao nhất của tự chủ chiến lược, chuyển từ trạng thái mua sắm, sửa chữa, gia công sang tự lực nghiên cứu và làm chủ bản quyền thiết kế.

Hai là, tự chủ về năng lực sản xuất và tích hợp hệ thống, bảo đảm khả năng chế tạo, thử nghiệm, hoàn thiện các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật, đồng thời có khả năng nâng cấp, cải tiến và hiện đại hóa các hệ thống hiện có.

Ba là, tự chủ về chuỗi cung ứng vật tư chiến lược, chủ động bảo đảm các nguồn vật tư, linh kiện và nguyên liệu chiến lược, hạn chế sự phụ thuộc vào các nguồn cung bên ngoài trong những lĩnh vực then chốt.

Bốn là, tự chủ về tư duy phát triển lưỡng dụng, gắn kết công nghiệp quốc phòng với công nghiệp dân sinh theo hướng công nghệ quân sự phục vụ phát triển kinh tế và năng lực công nghiệp dân sự tham gia củng cố tiềm lực quốc phòng.

Trong đó, hai hướng đầu đang tiến triển rõ rệt nhất, như thực tế tại Z111, Z181 hay Viettel sẽ cho thấy ở các bài tiếp theo. Hai hướng sau là nơi còn nhiều thách thức: chuỗi cung ứng linh kiện điện tử và vật liệu đặc chủng vẫn phụ thuộc phần lớn vào nhập khẩu và chưa có cơ chế đủ mạnh để ngành công nghiệp dân sự thực sự tham gia vào sản xuất quốc phòng theo chiều sâu.

Chỉ nhìn vào những gì đang làm được là chưa đủ; thừa nhận những gì chưa làm được mới là nền tảng để lập kế hoạch thực tế cho giai đoạn 2030.

Chủ động, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại

Ngày 15/9/2025, tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, Tổng Bí thư Tô Lâm, Bí thư Quân ủy Trung ương yêu cầu, đẩy mạnh ứng dụng hiệu quả các thành tựu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong công tác nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, sản xuất, sửa chữa, hiện đại hóa vũ khí, trang bị kỹ thuật; tập trung triển khai các nhiệm vụ, đề án trọng điểm mang tính đột phá, mũi nhọn để tiếp cận, làm chủ công nghệ mới trong chế tạo vũ khí, khí tài cho các quân chủng, binh chủng, lực lượng tiến thẳng lên hiện đại; ưu tiên làm chủ các công nghệ nền, công nghệ lõi, phát triển công nghiệp chíp bán dẫn, vật liệu tiên tiến, vật liệu đặc chủng cho nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, sản xuất, sửa chữa các loại vũ khí, trang bị, khí tài hiện đại, có ý nghĩa chiến lược.

Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh, đẩy mạnh phát triển công nghiệp quốc phòng theo hướng "chủ động, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại, gắn kết chặt chẽ và trở thành mũi nhọn của công nghiệp quốc gia".

Cũng tại Lễ kỷ niệm, Trung tướng Hồ Quang Tuấn, Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp quốc phòng thông tin, chỉ tính riêng trong 5 năm gần đây, Tổng cục đã hoàn thành chỉ lệnh sản xuất hơn 140 chủng loại vũ khí lục quân, vũ khí quân binh chủng; đóng mới gần 140 tàu và sửa chữa trên 380 lượt tàu quân sự các loại... Kết quả này cho thấy, một bức tranh của một ngành công nghiệp đang được vận hành trơn chu, hiệu quả.

Những bài học còn nguyên giá trị

Theo Đại tá Vũ Văn Khanh, cơ sở lý luận của những chủ trương bắt nguồn từ những nguyên lý kinh điển của Chủ nghĩa Mác Lênin về quyền dân tộc tự quyết, được Chủ tịch Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo thành tư tưởng độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường. Người từng khẳng định, việc sản xuất vũ khí để đánh giặc cứu nước là việc làm đại nghĩa.

Thực tiễn hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, từ súng Bazoka, súng không giật SKZ do kỹ sư Trần Đại Nghĩa chỉ đạo nghiên cứu chế tạo đến việc cải tiến tên lửa SAM-2 hạ gục siêu pháo đài bay B-52 trên bầu trời Hà Nội, đã chứng minh tự chủ vũ khí chính là điều kiện tiên quyết để giữ vững độc lập dân tộc.

Song bài học thực sự, ngoài niềm tự hào đó, còn nhắc nhớ rằng, mỗi lần tự chủ được xác lập đều trải qua thời gian dài thử nghiệm, thất bại và làm lại. Tuy nhiên, với hệ thống văn bản đồng bộ từ nghị quyết đến luật đã được ban hành, cùng năng lực thực tế đã được khẳng định bởi nhiều cơ sở sản xuất quốc phòng, công nghiệp quốc phòng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để bước vào giai đoạn phát triển mới.

(Còn nữa)

Thực tiễn tại các nhà máy như Z111 và nhiều đơn vị khác thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, cùng những thành tựu của Tập đoàn Công nghiệp Viễn thông Quân đội Viettel là minh chứng cho quá trình hiện thực hóa chủ trương này, nội dung được phản ánh trong các bài viết tiếp theo của tuyến bài.