Từ Nghị quyết số 57: TP. Hồ Chí Minh cần dồn lực vào 4 mũi nhọn chiến lược

Nâng tỷ lệ thương mại hoá nghiên cứu khoa học

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị (Nghị quyết 57), TP. Hồ Chí Minh đã từng bước cụ thể hóa mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số bằng nhiều chương trình, cơ chế và hạ tầng hỗ trợ. Theo kết quả Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố mới đây, TP. Hồ Chí Minh đứng thứ hai cả nước với thế mạnh ở các chỉ số đầu vào như: Tổ chức khoa học và công nghệ, hạ tầng chung, tín dụng cho khu vực tư nhân, tài chính vi mô, mật độ doanh nghiệp; tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động R&D, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp mới thành lập.

Tuy nhiên, thành phố vẫn đang đối mặt với những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách, dữ liệu, hạ tầng số và nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc thương mại hóa nghiên cứu, huy động vốn và đưa công nghệ vào sản xuất cần tiếp tục được thúc đẩy.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Khoa học và Công nghệ Liên ngành (Viện Nghiên cứu Giáo dục Phát triển bền vững) đánh giá, thời gian vừa qua, TP. Hồ Chí Minh đã bám sát đúng tinh thần Nghị quyết số 57 với những chuyển biến tích cực. Trong đó, ba "điểm sáng" lớn nhất của thành phố là cởi trói được cơ chế tài chính, dồn lực cho những công nghệ chiến lược, và tập trung đẩy nhanh chuyển đổi số trong y tế.

Theo TS. Nguyễn Thanh Quang, dẫn chứng rõ ràng nhất là việc tăng chi ngân sách cho khoa học và công nghệ của thành phố năm 2026 đã lên đến hơn 12.700 tỷ đồng, tập trung vào chip bán dẫn, AI và công nghệ sinh học. Đây là kết quả của sự kết hợp linh hoạt giữa Nghị quyết số 98 và Nghị quyết số 57 với tinh thần “Thể chế đi trước 1 bước”. Bên cạnh đó, mảng y tế kết hợp công nghệ đang phát triển khá tốt, AI với dữ liệu y tế dùng chung đúng hướng, đưa dữ liệu trở thành tư liệu sản xuất chính, đang giúp Thành phố nâng cao vị thế là trung tâm y tế lớn nhất cả nước.

Tuy nhiên, chuyên gia cũng nhấn mạnh, để tinh thần Nghị quyết số 57 thực sự mang lại hiệu quả cho sự phát triển, cần tránh tình trạng "đắp chiếu" kết quả nghiên cứu, đồng thời nâng cao tỷ lệ thương mại hóa, để doanh nghiệp thực sự thành trung tâm đổi mới sáng tạo như định hướng, tránh làm tốn tiền ngân sách mà chưa thu về hiệu quả thật.

Dồn lực vào 4 mũi nhọn chiến lược

Theo TS. Nguyễn Thanh Quang, trên tinh thần của Nghị quyết số 57 và các định hướng chiến lược của Thành ủy TP. Hồ Chí Minh, phân tích yếu tố nội lực riêng biệt và cơ chế đặc thù từ Nghị quyết số 98, để không bị “hòa lẫn” và xứng đáng với vai trò đầu tàu, TP. Hồ Chí Minh cần ưu tiên dồn lực vào 4 mũi nhọn mang tính chiến lược và có lợi thế cốt lõi:

Một là, công nghệ vi mạch bán dẫn. Ngành công nghiệp bán dẫn thế giới đang tái định hình chuỗi cung ứng, mở ra cơ hội lịch sử cho TP. Hồ Chí Minh. Đây là hướng đi tối ưu giúp tiết kiệm quỹ đất và tận dụng tốt hệ sinh thái nhân lực ngành kỹ thuật lớn nhất cả nước, dẫn đầu bởi Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh. Với sự hợp tác của các tập đoàn phần mềm thiết kế chip hàng đầu thế giới như Synopsys hay Cadence, TP. Hồ Chí Minh đang biến nguồn nhân lực trẻ, nhạy bén toán học thành lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Hai là, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn. Với quy mô dân số vượt ngưỡng 10 triệu người, đây có thể lời giải khả thi nhất cho bài toán quản trị “siêu đô thị” trước áp lực giao thông, ngập lụt và quá tải dịch vụ công mà không làm phình to bộ máy hành chính. Lợi thế vô giá của thành phố chính là kho dữ liệu khổng lồ sinh ra mỗi ngày từ các hoạt động kinh tế, y tế, giao thông. Khi được làm sạch và xử lý bằng các thuật toán AI, nguồn tài nguyên này sẽ biến TP. Hồ Chí Minh thành một “Phòng thí nghiệm sống” (Living Lab) quy mô và thực tiễn bậc nhất châu Á. Việc ưu tiên mũi nhọn này không chỉ giúp tối ưu hóa dịch vụ công, dự báo triều cường hay điều tiết giao thông thông minh theo thời gian thực, mà còn kiến tạo một thị trường ứng dụng công nghệ hấp dẫn, kích thích các startup trong và ngoài nước đổ về thử nghiệm và thương mại hóa giải pháp.

Ba là, công nghệ sinh học và y tế kỹ thuật cao. Là hạt nhân y tế của cả vùng Nam Bộ với hệ thống bệnh viện tuyến đầu và các đại học lớn, TP. Hồ Chí Minh cần lựa chọn ưu tiên công nghệ sinh học và y tế kỹ thuật cao nhằm tháo gỡ điểm nghẽn phụ thuộc vào nguồn sinh phẩm, vaccine nhập khẩu. Chiến lược này mang hai tầng ý nghĩa cốt lõi: vừa làm “lá chắn an ninh” giúp tự chủ nghiên cứu, sản xuất sinh phẩm cao cấp bảo vệ sức khỏe vùng động lực phía Nam; vừa mang lại giá trị kinh tế vượt trội khi nâng tầm Thành phố thành Trung tâm Y tế và Nông nghiệp công nghệ cao của Đông Nam Á. Qua đó, TP. Hồ Chí Minh không chỉ phục vụ nhu cầu nội địa mà còn thu hút mạnh mẽ dòng khách du lịch y tế (Medical Tourism) chất lượng cao từ các quốc gia lân cận, kiến tạo nguồn thu dịch vụ có giá trị gia tăng cực lớn.

Bốn là, công nghệ tài chính (Fintech) & Blockchain. Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế, đây sẽ là yếu tố chiến lược để TP. Hồ Chí Minh đủ sức cạnh tranh và vươn mình cùng các trung tâm tài chính lớn hiện nay như Singapore hay Hong Kong. Là thị trường sôi động nhất cả nước về thanh toán số và thương mại điện tử, Thành phố đang vận dụng Nghị quyết số 98 để kiến tạo các khung pháp lý thử nghiệm (Sandbox), tháo gỡ triệt để các nút thắt hiện tại. Khi các mô hình tài chính mới và tài sản số được phép vận hành an toàn, TP. Hồ Chí Minh sẽ lập tức trở thành tọa độ hấp dẫn thu hút các quỹ đầu tư mạo hiểm cùng các định chế tài chính số hàng đầu thế giới, biến dòng vốn quốc tế thành bệ đỡ vững chắc thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế số bùng nổ.

Tuy nhiên, TS. Nguyễn Thanh Quang cũng chỉ ra rằng, một trong những thách thức hiện nay là khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Yếu tố then chốt để giải bài toán này là tận dụng triệt để những cơ chế thể chế của Nghị quyết số 98. Từ đó, rút ngắn khoảng cách từ giảng đường đến thị trường và hình thành hệ sinh thái liên kết chặt chẽ theo mô hình “bốn nhà” (Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp - Xã hội).

Theo TS. Nguyễn Thanh Quang, TP. Hồ Chí Minh đang phải đảm nhận song song vai trò vừa là “người đỡ đầu” và cũng là “khách hàng đầu tiên” bằng cách sử dụng ngân sách để đặt hàng, mua sắm công các sản phẩm đổi mới sáng tạo do chính các kỹ sư và doanh nghiệp trong nước phát triển. Bởi nếu chính quyền không tin dùng sản phẩm nội địa, sẽ rất khó để doanh nghiệp có thể vươn ra thị trường quốc tế. Đặc biệt, việc tạo đòn bẩy tài chính thông qua chính sách miễn thuế cho các quỹ đầu tư mạo hiểm rót vốn vào startup, kết hợp với các gói hỗ trợ tài chính trực tiếp và chương trình kích cầu đầu tư công nghệ của UBND Thành phố, sẽ là thỏi nam châm thúc đẩy các dòng vốn xã hội đổ về, biến các ý tưởng khoa học thành giá trị kinh tế thực tiễn cho xã hội.