Nằm giữa Iran và Oman, kết nối trực tiếp Vịnh Ba Tư ở phía tây với Vịnh Oman và Biển Ả Rập ở phía đông. Eo biển Hormuz từ lâu được coi là một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Mỗi ngày, hàng trăm tàu chở dầu khổng lồ đi qua eo biển hẹp này để vận chuyển dầu thô và khí đốt từ các mỏ năng lượng lớn tại Trung Đông tới các thị trường tiêu thụ trên toàn cầu.
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông thường xuyên leo thang, vai trò chiến lược của Hormuz càng trở nên rõ nét. Nhiều chuyên gia nhận định chỉ cần một sự gián đoạn tại tuyến đường biển này cũng có thể khiến thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh.
Vì sao eo biển Hormuz là 'huyết mạch năng lượng' của thế giới?
Eo biển Hormuz được xem là “điểm nghẽn” quan trọng nhất trong mạng lưới vận tải năng lượng toàn cầu. Đây là cửa ngõ xuất khẩu dầu thô và khí đốt của nhiều quốc gia sản xuất năng lượng lớn tại Trung Đông như Ả Rập Xê Út, Iraq, Kuwait, các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Iran và Qatar.
Theo dữ liệu của U.S. Energy Information Administration, mỗi ngày có khoảng 20 đến 21 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua eo biển này, tương đương gần 20% tổng lượng tiêu thụ dầu của thế giới. Ngoài dầu mỏ, tuyến vận tải này còn đóng vai trò quan trọng đối với thị trường khí tự nhiên hóa lỏng. Khoảng 1/5 lượng LNG giao dịch toàn cầu cũng đi qua eo biển Hormuz, phần lớn được xuất khẩu từ Qatar - một trong những nhà cung cấp LNG lớn nhất thế giới.
Nhờ vị trí chiến lược đó, eo biển Hormuz trở thành tuyến đường vận chuyển năng lượng then chốt kết nối các mỏ dầu và khí đốt ở Trung Đông với các thị trường tiêu thụ lớn, đặc biệt là châu Á.
Bản đồ mô tả Vịnh Oman, gần Eo biển Hormuz.
Thị trường dầu và LNG sẽ chịu tác động ra sao?
Phần lớn năng lượng vận chuyển qua eo biển Hormuz được xuất khẩu sang các nền kinh tế châu Á. Những quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung dầu và khí đốt từ Trung Đông thông qua tuyến đường biển này.
Theo phân tích được dẫn lại bởi Al Jazeera, hơn 80% lượng dầu và LNG đi qua eo biển Hormuz được vận chuyển tới các thị trường châu Á. Điều này khiến khu vực trở nên đặc biệt nhạy cảm trước các rủi ro địa chính trị tại Trung Đông.
Trong trường hợp eo biển Hormuz bị phong tỏa hoặc gián đoạn do xung đột quân sự hay các rủi ro an ninh hàng hải, nguồn cung năng lượng toàn cầu có thể bị ảnh hưởng đáng kể. Lượng dầu xuất khẩu từ vùng Vịnh sẽ bị thu hẹp, kéo theo nguy cơ giá dầu tăng mạnh trên thị trường quốc tế. Đồng thời, thương mại LNG cũng có thể bị gián đoạn, đặc biệt là các chuyến hàng từ Qatar tới châu Á và châu Âu.
Thị trường dầu mỏ ảnh hưởng lớn từ xung đột.
Mặc dù một số quốc gia trong khu vực đã xây dựng các tuyến đường ống nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz, nhưng công suất của các tuyến thay thế này vẫn còn hạn chế so với lượng dầu khổng lồ được vận chuyển qua eo biển mỗi ngày. Vì vậy, nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng, phần lớn nguồn cung năng lượng từ Trung Đông vẫn có nguy cơ bị ảnh hưởng.
Trong bối cảnh thế giới vẫn phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch, eo biển Hormuz tiếp tục giữ vai trò then chốt đối với an ninh năng lượng toàn cầu. Chính vì vậy, eo biển hẹp này vẫn được xem là “yết hầu năng lượng” của thế giới, nơi mọi biến động địa chính trị đều có thể lan tỏa tới thị trường dầu mỏ và nền kinh tế toàn cầu.