Buộc phải đáp ứng quy tắc xuất xứ
Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) mở ra cơ hội tiếp cận thị trường với mức thuế quan ưu đãi, tạo thêm dư địa cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào khu vực Trung Đông.
Tại Hội nghị xúc tiến Hiệp định CEPA do Bộ Công Thương phối hợp tổ chức gần đây, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và thương mại đa biên (Bộ Công Thương), cho rằng, tiềm năng khai thác CEPA còn rất lớn, song doanh nghiệp cần hiểu rõ những cam kết liên quan trực tiếp đến mặt hàng của mình, đặc biệt là thuế quan và quy tắc xuất xứ.
Số liệu năm 2025 được ông Ngô Chung Khanh dẫn chứng, tổng kim ngạch nhập khẩu của UAE đạt khoảng 618,9 tỷ USD, trong khi nhập khẩu từ Việt Nam chỉ khoảng 5,9 tỷ USD, chiếm chưa đến 1%. Đáng chú ý, dù CEPA chưa có hiệu lực trong thời gian dài, kim ngạch thương mại hai chiều đã tăng gấp đôi trong vòng 3 năm, phản ánh nhu cầu hợp tác ngày càng lớn giữa doanh nghiệp hai nước.
Một trong những điểm đáng chú ý của CEPA là cam kết cắt giảm thuế quan ở mức cao, trên 95%, gần như toàn bộ hàng hoá xuất nhập khẩu giữa hai nước sẽ được đưa về mức thuế 0% theo lộ trình cam kết.
Đối với hàng hóa Việt Nam, những nhóm mặt hàng có thế mạnh như hạt điều, hồ tiêu, mật ong, thủy sản, gỗ và sản phẩm gỗ, dệt may đang chịu mức thuế MFN cơ sở của UAE được đánh giá có nhiều cơ hội hưởng lợi. “Mặc dù mức thuế MFN cơ sở 5% của UAE có vẻ không cao so với một số quốc gia khác, nhưng khi nhìn nhận tổng thể, những lợi ích mà CEPA mang lại vẫn rất đáng kể. Đặc biệt, cả Việt Nam và UAE đều đưa ra những cam kết cắt giảm thuế quan ở mức cao”, ông Ngô Chung Khanh nhấn mạnh.
Dù vậy, mức thuế ưu đãi chỉ thực sự trở thành lợi thế khi doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ điều kiện hưởng ưu đãi, đặc biệt là xuất xứ hàng hoá. Doanh nghiệp phải căn cứ quy định cụ thể đối với từng mặt hàng để xác định nguồn gốc nguyên liệu, quá trình sản xuất và các tiêu chí liên quan.
Chủ động tra cứu quy tắc xuất xứ
Để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và áp dụng đúng quy định, tại Hội nghị, phía UAE đã giới thiệu các công cụ tra cứu thông tin về quy tắc xuất xứ, mức thuế và những điều kiện liên quan đến từng sản phẩm.
Theo bà Hessa Al Ali, Chuyên gia Chứng nhận xuất xứ, Bộ Ngoại thương UAE, doanh nghiệp có thể bắt đầu tìm hiểu và tận dụng CEPA bằng việc xác định chính xác mã HS của hàng hóa, quốc gia xuất khẩu và quốc gia nhập khẩu.
Doanh nghiệp bên lề Hội nghị xúc tiến Hiệp định CEPA do Bộ Công Thương phối hợp tổ chức.
Mã HS là cơ sở quan trọng để xác định quy định áp dụng đối với từng sản phẩm. Sau khi xác định mã hàng, doanh nghiệp có thể tra cứu mức thuế, quy tắc xuất xứ và những yêu cầu liên quan trong hiệp định. Đây là bước cần thiết bởi mỗi nhóm hàng có thể có tiêu chí xuất xứ và yêu cầu về giá trị gia tăng khác nhau.
Bà Hessa Al Ali cho biết, doanh nghiệp có thể truy cập website của Bộ Ngoại thương UAE để tìm hiểu quy tắc xuất xứ. Tại đây, các yêu cầu về xuất xứ và giá trị gia tăng được quy định cụ thể đối với từng sản phẩm. Nếu hàng hóa đáp ứng tiêu chí xuất xứ theo hiệp định, doanh nghiệp có thể thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) để được hưởng ưu đãi theo quy định.
Ngoài website, cơ quan chức năng UAE còn cung cấp các công cụ hỗ trợ như bảng điều khiển dữ liệu, công cụ báo cáo, sổ tay và tài liệu hướng dẫn về quy tắc xuất xứ. Doanh nghiệp có thể sử dụng những công cụ này để tìm kiếm thông tin theo mã HS, đối chiếu quy định và xác định quyền lợi cụ thể trong hoạt động xuất nhập khẩu.
“Với mã HS 0101, doanh nghiệp có thể tra cứu mức thuế cơ sở 5%, đồng thời nhận diện những sản phẩm được hưởng mức thuế ưu đãi khoảng 1%, thậm chí 0% theo quy định của hiệp định”, bà Hessa Al Ali ví dụ.
Đại diện Bộ Ngoại Thương UAE cũng khuyến nghị doanh nghiệp chủ động tìm hiểu thông tin trên website, cổng thông tin của cơ quan chức năng cả Việt Nam và UAE. Việc tham khảo nguồn thông tin từ hai phía giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở đối chiếu, hiểu rõ yêu cầu và chuẩn bị tốt hơn cho quá trình xuất khẩu.
Các công cụ tra cứu không chỉ hữu ích với doanh nghiệp đang xuất khẩu sang UAE mà còn cần thiết đối với những đơn vị đang nghiên cứu thị trường, chuẩn bị kế hoạch sản xuất hoặc tìm kiếm đối tác.
Chẳng hạn, với doanh nghiệp chế biến nông sản, việc xác định mã HS và tra cứu quy tắc xuất xứ cần được thực hiện song song với rà soát nguồn nguyên liệu. Tương tự, doanh nghiệp dệt may, thủy sản, gỗ và sản phẩm gỗ cần kiểm tra các tiêu chí xuất xứ để tổ chức sản xuất phù hợp, tránh tình trạng hàng hóa đã hoàn thành nhưng hồ sơ không đủ điều kiện đề nghị hưởng ưu đãi.
Như vậy, mức thuế và quy tắc xuất xứ cần được xem xét đồng thời. Một mặt hàng có thể nằm trong danh mục được cắt giảm thuế nhưng doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí xuất xứ tương ứng mới được hưởng quyền lợi.
Chuẩn hóa sản xuất, biến ưu đãi CEPA thành lợi thế dài hạn
Từ góc độ thực thi hiệp định, nắm được quy tắc xuất xứ mới chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải tổ chức quy trình sản xuất phù hợp, bảo đảm khả năng đáp ứng các tiêu chí xuất xứ trong suốt quá trình xuất khẩu.
Đây cũng là một trong những khuyến nghị ông Ngô Chung Khanh đưa ra đối với doanh nghiệp Việt Nam khi tận dụng CEPA. Bên cạnh tìm hiểu nội dung hiệp định và xây dựng chiến lược tiếp cận thị trường, doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình sản xuất để đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Dệt may là một trong số các nhóm hàng được nhận định có lợi thế khi xuất khẩu sang UAE.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang tổ chức dây chuyền sản xuất theo yêu cầu của những thị trường như EU hoặc Nhật Bản. Khi mở rộng xuất khẩu sang UAE, doanh nghiệp cần rà soát xem các quy định, tiêu chuẩn tại thị trường này có khác biệt hay không, sản phẩm hiện tại đã đáp ứng đầy đủ hay cần điều chỉnh.
Một số trường hợp có thể phải tính toán khả năng vận hành đồng thời hai dây chuyền sản xuất hoặc xây dựng những bộ tiêu chuẩn khác nhau để phục vụ từng thị trường. Đây không phải vấn đề có thể giải quyết trong thời gian ngắn, bởi còn liên quan đến nguồn nguyên liệu, công nghệ, chi phí và cách thức tổ chức sản xuất.
Doanh nghiệp cũng cần cân nhắc mối quan hệ giữa lợi ích thuế quan và chi phí tuân thủ. Nếu chỉ tập trung vào mức thuế được giảm mà không tính toán đầy đủ chi phí đáp ứng quy định, tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu, hiệu quả thực tế có thể không đạt như kỳ vọng.
Theo đại diện Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ quy tắc xuất xứ, các quy định và tiêu chuẩn liên quan của UAE, từ đó đánh giá sản phẩm có đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường và có khả năng duy trì hoạt động lâu dài hay không.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt Nam không nên chỉ hướng đến một hợp đồng xuất khẩu mà cần xây dựng mạng lưới khách hàng, tìm kiếm nhiều đối tác và duy trì quan hệ thương mại ổn định. Với thị trường UAE, một trong những kênh kết nối đáng chú ý là tập đoàn Lulu, đơn vị đã hiện diện tại Việt Nam trong thời gian dài và sở hữu hệ thống phân phối lớn tại UAE. Doanh nghiệp có thể nghiên cứu tận dụng kênh này để tiếp cận thị trường.
Các hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại do Đại sứ quán Việt Nam và Thương vụ Việt Nam tại UAE tổ chức cũng là địa chỉ để doanh nghiệp tìm kiếm đối tác, tìm hiểu nhu cầu và xây dựng quan hệ kinh doanh.
Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Ngô Chung Khanh cho rằng, cần tăng cường phối hợp giữa hai nước trong quá trình thực thi CEPA. Bên cạnh các cơ chế họp định kỳ, hai bên có thể hình thành những nhóm công tác thường xuyên để kịp thời xử lý vướng mắc của doanh nghiệp.
Việt Nam cũng đang xây dựng hệ thống quản trị thực thi hiệp định thương mại tự do (FTA) dựa trên ba trụ cột gồm Cổng thông tin FTA, bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi FTA tại các địa phương và hệ sinh thái tận dụng FTA, kết nối các chủ thể trong chuỗi giá trị.
Việc kết nối cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và các đơn vị hỗ trợ được kỳ vọng giúp phát hiện, xử lý nhanh hơn những vướng mắc trong quá trình thực thi hiệp định, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thông tin và tận dụng ưu đãi thực chất.
Nắm đúng mã HS, hiểu rõ tiêu chí xuất xứ, kiểm soát nguồn nguyên liệu và chuẩn hóa quy trình sản xuất không chỉ giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan mà còn tạo nền tảng để hàng hóa Việt Nam xây dựng chỗ đứng ổn định tại UAE.