Thương hiệu Việt Nam: Từ sáng kiến đến vị thế mới trên bản đồ thế giới

Từ một sáng kiến xúc tiến thương mại, Chương trình Thương hiệu quốc gia Việt Nam đã trở thành cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế quốc gia. Không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và doanh nghiệp, chương trình còn định vị hình ảnh Việt Nam là quốc gia có hàng hóa chất lượng, uy tín và năng lực cạnh tranh cao trên thị trường toàn cầu.

Từ sáng kiến và sự chuyển mình…

Chương trình Thương hiệu quốc gia Việt Nam là chương trình xúc tiến thương mại đặc thù, dài hạn và duy nhất của Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, tổ chức thực hiện từ năm 2003. Chương trình được hướng đến nhằm xây dựng, phát triển thương hiệu quốc gia thông qua việc hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng, phát triển các thương hiệu mạnh trong nền kinh tế để quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam là quốc gia có hàng hóa, dịch vụ chất lượng. Đồng thời, tạo dựng uy tín và nâng cao sức cạnh tranh cho các doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế.

Năm 2008, Bộ Công Thương tổ chức kỳ xét chọn sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia lần đầu tiên, với 30 doanh nghiệp và 50 sản phẩm được vinh danh. Đây là bước đi quan trọng đưa chương trình từ định hướng chính sách sang thực tiễn triển khai.

Giai đoạn từ năm 2008 - 2012, hệ thống pháp lý và cơ chế vận hành chương trình từng bước được hoàn thiện, bao gồm quy chế quản lý, tiêu chí đánh giá và cơ chế phối hợp liên ngành. Chương trình dần trở thành công cụ giúp doanh nghiệp tự đánh giá năng lực cạnh tranh và chiến lược phát triểnthương hiệu.

Từ năm 2013 - 2019, số lượng doanh nghiệp tham gia và được công nhận Thương hiệu quốc gia đều tăng rõ rệt qua các kỳ xét chọn. Chương trình không chỉ dừng ở việc tôn vinh mà còn hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị thương hiệu, xúc tiến xuất khẩu và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Dấu mốc chính sách quan trọng trong giai đoạn này là việc Chính phủ ban hành các quy định cụ thể hơn về nội dung chương trình, trong đó xác định rõ đây là chương trình xúc tiến thương mại đặc thù, dài hạn do Bộ Công Thương chủ trì. Đồng thời, Chính phủ cũng phê duyệt Chương trình Thương hiệu quốc gia giai đoạn 2020 - 2030, đặt mục tiêu nâng cao hình ảnh Việt Nam gắn với các giá trị “Chất lượng - Đổi mới sáng tạo - Năng lực tiên phong”, và tăng cường vị thế thương hiệu quốc gia trên trường quốc tế.

Từ năm 2020 - 2024, Thương hiệu quốc gia chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ cả về quy mô và chất lượng. Song song với đó, giá trị thương hiệu quốc gia Việt Nam cũng liên tục được cải thiện trên bảng xếp hạng quốc tế. Chương trình trong giai đoạn này không chỉ là công cụ xúc tiến thương mại mà còn trở thành “đòn bẩy mềm” giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, gắn kết giữa thương hiệu doanh nghiệp và hình ảnh quốc gia.

Đến thay đổi vị thế trên bản đồ thế giới

Sau 9 kỳ xét chọn kể từ năm 2008, quy mô chương trình đã tăng trưởng mạnh mẽ. Từ 30 doanh nghiệp với 50 sản phẩm ở kỳ đầu tiên, đến năm 2024 đã có 190 doanh nghiệp với 359 sản phẩm được công nhận - con số cao nhất từ trước tới nay, tăng hơn 6 lần so với thời điểm khởi đầu. Điều này cho thấy sức hút ngày càng lớn của thương hiệu quốc gia đối với cộng đồng doanh nghiệp trong nước.

Thực tế cho thấy, năm 2025, giá trị Thương hiệu quốc gia Việt Nam đã đạt 519,6 tỷ USD, xếp thứ 32 thế giới trong tổng số 193 nền kinh tế, tăng hơn 200 tỷ (tương đương gần 63%) so với năm 2020. Sức mạnh mềm Việt Nam xếp thứ 52/193 quốc gia về quyền lực mềm. Trong đó, trụ cột Kinh doanh và Thương mại thăng hạng vượt bậc (hạng 56, tăng 7 bậc so với năm 2024). Nhiều thương hiệu doanh nghiệp Việt đã vươn tầm quốc tế, như các ngân hàng: Vietcombank, BIDV, VietinBank lọt Top 500 thương hiệu ngân hàng toàn cầu; Vinamilk duy trì vị trí trong Top 50; Viettel giữ vững vị trí dẫn đầu tại Đông Nam Á…

Những con số này đã khẳng định, giá trị Thương hiệu quốc gia không còn mang tính khái niệm hay biểu trưng, mà đã chứng minh được năng lực cạnh tranh thực tế trong nền kinh tế quốc dân. Việc duy trì thứ hạng cao cùng tốc độ tăng trưởng nhanh phản ánh sự cải thiện đồng bộ từ môi trường kinh doanh đến chất lượng doanh nghiệp. Sự hiện diện của các ngân hàng và tập đoàn lớn trong các bảng xếp hạng toàn cầu là minh chứng cho khả năng “xuất khẩu thương hiệu”, thay vì chỉ xuất khẩu hàng hóa. Quan trọng hơn, đây là tín hiệu cho thấy doanh nghiệp Việt đang từng bước tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Siết chuẩn, nâng tầm kỳ xét chọn lần thứ 10

Năm 2026 là năm diễn ra kỳ xét chọn Thương hiệu quốc gia lần thứ 10, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của hoạt động xúc tiến thương mại theo hướng chuyên sâu và hiện đại hóa, đồng thời được kỳ vọng bắt đầu hành trình chinh phục các mục tiêu lớn. Cụ thể, kỳ xét chọn năm nay là một mắt xích trong lộ trình hướng tới mục tiêu lớn hơn: Đến năm 2030 có trên 1.000 sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam.

Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, năm 2026 là kỳ xét chọn đầu tiên được triển khai theo Quyết định số 03/2026/QĐ-TTg ngày 20/01/2026 của Thủ tướng Chính phủ, sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế xây dựng, quản lý và thực hiện Chương trình Thương hiệu quốc gia Việt Nam. Đây được xem là bước điều chỉnh mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa nền tảng, khi toàn bộ quy trình xét chọn được chuẩn hóa theo hướng minh bạch, có thể đo lường và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Trong đó, điểm mới nổi bật của Chương trình năm nay là việc tách bạch rõ hai nhóm tiêu chí: một nhóm dành cho việc xây dựng, thẩm định các đề án thuộc chương trình; nhóm còn lại áp dụng trực tiếp cho doanh nghiệp và sản phẩm đăng ký xét chọn. Cách tiếp cận này giúp nâng cao tính hệ thống, đồng thời bảo đảm chương trình không chỉ dừng ở khâu tôn vinh mà còn kiểm soát chặt chẽ ngay từ khâu thiết kế và triển khai các hoạt động hỗ trợ thương hiệu.

Ở cấp độ doanh nghiệp, tiêu chí năm 2026 được siết chặt hơn theo hướng toàn diện. Không chỉ yêu cầu về nguồn gốc sản phẩm và quyền sở hữu trí tuệ,… doanh nghiệp còn phải chứng minh mức độ tuân thủ pháp luật về môi trường, tài chính, lao động,… và trách nhiệm xã hội. Đáng chú ý, các yếu tố này không còn mang tính “điều kiện phụ” mà trở thành tiêu chí nền tảng, phản ánh xu hướng phát triển bền vững trong thương mại toàn cầu.

Ở cấp độ đánh giá sản phẩm, ba trụ cột cốt lõi gồm: Chất lượng, đổi mới sáng tạo và năng lực tiên phong tiếp tục được duy trì, nhưng được lượng hóa rõ ràng thông qua hệ thống thang điểm cụ thể. Sản phẩm muốn đạt Thương hiệu Quốc gia phải vượt ngưỡng điểm tối thiểu và đồng thời đạt tỷ lệ điểm nhất định ở từng tiêu chí, thay vì chỉ xét tổng thể như trước đây.

Nhìn về tổng thể, việc chuẩn hóa các bộ tiêu chí này này không chỉ giúp nâng cao tính khách quan trong xét chọn mà còn tạo ra thước đo chuẩn để doanh nghiệp tự đánh giá và nâng cấp năng lực. Quan trọng hơn, hệ thống tiêu chí xét duyệt này góp phần gia tăng và khẳng định giá trị của danh hiệu Thương hiệu guốc gia, biến đây thành một chứng nhận có sức nặng thực chất trên thị trường quốc tế, thay vì chỉ mang tính biểu trưng.