Người kiến tạo xu hướng trong thương mại điện tử
Ngày nay, thế hệ trẻ đang hiện diện như lực lượng tiêu dùng trung tâm của thương mại điện tử tại Việt Nam. Sinh ra và lớn lên cùng internet, thiết bị di động và mạng xã hội, Gen Z không chỉ mua sắm trực tuyến một cách tự nhiên mà còn định hình cách thức thị trường vận hành.
Theo ghi nhận từ các sàn thương mại điện tử, nhóm khách hàng từ 18 - 30 tuổi chiếm tỷ trọng lớn trong tổng lượng giao dịch, đặc biệt ở các ngành hàng như thời trang, mỹ phẩm, đồ gia dụng thông minh bởi hành vi tiêu dùng nhanh, linh hoạt, ưa trải nghiệm và bị ảnh hưởng mạnh bởi nội dung số
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, chị Nguyễn Quỳnh Anh (24 tuổi, Hà Nội) chia sẻ: “Mình gần như không ra cửa hàng nữa. Mọi thứ đều mua online, từ đồ ăn, quần áo đến đồ điện tử. Nhưng quan trọng là phải xem review trước, đặc biệt là từ TikTok hoặc livestream”. Có thể thấy, Gen Z ngày nay không chỉ là người mua, mà còn là “người lọc thông tin”, góp phần quyết định sản phẩm nào được thị trường đón nhận.
Người trẻ ngày nay thường xuyên mua hàng trên các sàn thương mại điện tử. Ảnh: Minh Trang
Chính từ nhu cầu xác thực thông tin đó, các KOL, KOC trẻ bắt đầu xuất hiện, không cần là người nổi tiếng theo nghĩa truyền thống, nhiều bạn trẻ đã trở thành người có ảnh hưởng nhờ khả năng tạo nội dung chân thực, gần gũi và có tính trải nghiệm cao.
Anh Vũ Ngọc Anh (22 tuổi), một KOC chuyên review mỹ phẩm cho biết: “Người xem bây giờ rất nhạy. Nếu mình quảng cáo quá đà, họ sẽ nhận ra ngay. Nên mình chỉ chọn sản phẩm thực sự dùng tốt, và nói đúng cảm nhận. Chính điều đó tạo ra niềm tin”. Với hàng chục nghìn người theo dõi, mỗi video của Ngọc Anh có thể tác động trực tiếp đến quyết định mua hàng của hàng nghìn người khác.
Với doanh nghiệp, vai trò của Gen Z còn thể hiện ở khả năng “định hình chiến lược tiếp cận thị trường”. Nhiều thương hiệu đã chuyển từ quảng cáo truyền thống sang hợp tác với KOC, micro-influencer - những người trẻ có tệp người theo dõi nhỏ nhưng tương tác cao.
Anh Cao Trung Hiếu, chủ một shop thời trang online tại Hà Nội cho biết: “Trước đây mình chạy quảng cáo Facebook là chính. Nhưng giờ phải làm nội dung TikTok, hợp tác với các bạn Gen Z. Chính các bạn hiểu khách hàng Gen Z cần gì, thích gì. Có bạn còn tư vấn cho mình cách quay video, viết caption, chọn nhạc”.
Không dừng lại ở đó, Gen Z còn là lực lượng lao động trực tiếp trong hệ sinh thái thương mại điện tử, từ vận hành gian hàng, chăm sóc khách hàng, sản xuất nội dung, đến phân tích dữ liệu. Với khả năng thích ứng nhanh và tư duy số, họ trở thành “cầu nối” giữa công nghệ và thị trường.
Nếu ở đô thị, vai trò của Gen Z thể hiện rõ qua tiêu dùng và sáng tạo nội dung, thì tại khu vực nông thôn, họ lại đóng vai trò là người dẫn đường cho thế hệ đi trước.
Tại Hợp tác xã Nông nghiệp sạch Đức Hậu Lưu Quang - 1 hợp tác xã canh tác bưởi Diễn theo hướng hữu cơ, trước đây, việc tiêu thụ bưởi chủ yếu dựa vào thương lái. Giá cả bấp bênh, đầu ra không ổn định, nhiều vụ mùa rơi vào cảnh được mùa mất giá. Ông Lê Hữu Diện, Giám đốc Hợp tác xã thừa nhận: “Chúng tôi chỉ biết trồng và bán theo cách truyền thống. Nghe nói bán hàng online nhiều nhưng không biết bắt đầu từ đâu”.
Bước ngoặt đến khi cháu nội ông trở về hỗ trợ gia đình. Từ việc đơn giản như chụp ảnh sản phẩm, viết mô tả, đăng bán trên sàn, đến xây dựng thương hiệu “bưởi hữu cơ”, mọi thứ đều được thực hiện từng bước. “Ban đầu cũng khó lắm. Chúng tôi đều đã lớn tuổi, chưa từng tiếp xúc với nền tảng số, khách hỏi thì không biết trả lời sao. Nhưng dần dần, được cháu hướng dẫn cách dùng điện thoại, cách trả lời tin nhắn, cách đóng gói”, ông Diện chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương.
Ông Lê Hữu Diện và quả bưởi Diễn trồng theo hướng hữu cơ. Ảnh: Đinh Thanh Huyền.
Không dừng lại ở đó, nhóm bạn trẻ trong địa phương còn hỗ trợ hợp tác xã livestream bán hàng, quay video về quy trình trồng bưởi sạch, đăng tải lên mạng xã hội. Những hình ảnh chân thực từ vườn bưởi đã giúp sản phẩm tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, không qua trung gian. Kết quả là, chỉ sau một năm, sản lượng bưởi bán qua kênh online chiếm gần 40% tổng doanh thu của hợp tác xã. Giá bán ổn định hơn, thậm chí cao hơn so với bán buôn truyền thống.
Thực tế hiện nay, Gen Z cũng đang giúp các hợp tác xã, doanh nghiệp truyền thống thay đổi tư duy sản xuất, từ “làm ra rồi mới tìm cách bán” sang “hiểu thị trường để sản xuất phù hợp”. Đặc biệt, vai trò của thế hệ trẻ còn nằm ở việc “xã hội hóa kỹ năng số”. Khi mỗi người trẻ trở thành một “hạt nhân chuyển đổi số” trong gia đình, doanh nghiệp nhỏ hay hợp tác xã, quá trình phổ cập thương mại điện tử sẽ diễn ra nhanh hơn và sâu rộng hơn. Tuy nhiên, để phát huy tối đa vai trò này, vẫn cần những điều kiện hỗ trợ đồng bộ.
Trước hết là đào tạo kỹ năng số một cách bài bản, không chỉ cho người trẻ mà cả thế hệ trung niên. Tiếp đó là chính sách khuyến khích khởi nghiệp số, tạo môi trường để Gen Z thử nghiệm và sáng tạo. Ngoài ra, Gen Z là “đối tác” trong quá trình phát triển thương mại điện tử, họ có thể trở thành lực lượng thúc đẩy đổi mới từ bên trong.
Trong bức tranh phát triển thương mại điện tử tại Việt Nam, Gen Z như một lực lượng đa vai trò, vừa là người tiêu dùng chủ lực, người sáng tạo nội dung, người vận hành hệ thống và người dẫn dắt chuyển đổi số ở cấp cơ sở.