Đóng

Minh bạch trách nhiệm người bán, bảo đảm quyền lợi người mua

Minh bạch người bán, lưu giữ chứng cứ và đơn giản hóa quy trình khiếu nại là những giải pháp quan trọng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng khi mua hàng qua livestream.

Phiên livestream kết thúc, người mua biết tìm ai?

Một đơn hàng có thể được chốt chỉ sau vài phút livestream, nhưng việc đổi trả, hoàn tiền lại gặp nhiều trở ngại khi người bán thiếu thông tin nhận diện, không phản hồi hoặc xóa nội dung quảng cáo. Sự chênh lệch giữa tốc độ giao dịch và khả năng giải quyết khiếu nại đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên môi trường số.

Ở góc độ người mua, chị Lê Thị Thư (phường Yên Hòa, Hà Nội) bày tỏ lo ngại không chỉ về chất lượng sản phẩm mà còn về trách nhiệm của người bán khi phát sinh tranh chấp. “Lúc livestream, người bán giới thiệu rất hấp dẫn, cam kết về chất lượng và chính sách đổi trả nên người mua dễ quyết định đặt hàng. Khi nhận sản phẩm không đúng như giới thiệu, việc liên hệ để yêu cầu giải quyết lại không đơn giản. Tôi mong người bán công khai thông tin liên hệ, thực hiện đúng cam kết và có trách nhiệm với khách hàng cả sau khi giao hàng”, chị Thư chia sẻ.

Minh bạch thông tin người bán, bảo đảm quyền đổi trả và giải quyết khiếu nại là yêu cầu quan trọng. Ảnh minh họa

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Bùi Thanh Thủy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam đánh giá: “Đặc thù của livestream là người tiêu dùng thường quyết định mua sắm trong thời gian ngắn, chịu tác động từ hình ảnh, lời giới thiệu, mức giá ưu đãi và tương tác của người bán. Trong khi đó, họ không có điều kiện kiểm tra trực tiếp sản phẩm, xác minh nguồn gốc hoặc đối chiếu những cam kết về chất lượng trước khi đặt hàng”.

Từ thực tiễn hoạt động, ông Thủy cho biết, Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam và các hội địa phương trên cả nước đã tiếp nhận, tư vấn giải quyết hàng nghìn đơn thư phản ánh, khiếu nại thuộc nhiều lĩnh vực, ngành hàng, trong đó có nhiều vụ việc liên quan đến livestream bán hàng. Các tranh chấp không chỉ xuất phát từ chất lượng sản phẩm mà còn liên quan đến giao hàng không đúng mô tả, quảng cáo gây nhầm lẫn, chính sách đổi trả thiếu minh bạch và khó xác định trách nhiệm người bán.

Đáng nói, người tiêu dùng có thể đặt hàng qua livestream, trao đổi bằng tin nhắn riêng, thanh toán khi nhận hàng nhưng không có hóa đơn hoặc thông tin nhận diện rõ ràng về tổ chức, cá nhân kinh doanh. Nếu tài khoản bán hàng đổi tên, ngừng hoạt động, xóa nội dung quảng cáo hoặc không phản hồi, việc xác minh giao dịch và thu thập chứng cứ càng khó khăn.

Theo ông Thủy, với những đơn hàng có giá trị không lớn, người tiêu dùng còn phải cân nhắc giữa thời gian, công sức khiếu nại và số tiền có khả năng thu hồi. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế tiếp nhận, giải quyết phản ánh đơn giản, dễ tiếp cận và tiết kiệm chi phí.

Minh bạch người bán, bảo đảm quyền khiếu nại thực chất

Theo ông Bùi Thanh Thủy, để tháo gỡ khó khăn trong giải quyết tranh chấp qua livestream, cần tập trung vào 3 vấn đề cụ thể như sau: minh bạch chủ thể kinh doanh, lưu giữ và truy xuất chứng cứ, đồng thời bảo đảm khả năng tiếp cận cơ chế giải quyết khiếu nại.

Trước hết, người tiêu dùng phải biết rõ mình đang giao dịch với ai, thông tin liên hệ ở đâu và chủ thể nào chịu trách nhiệm khi hàng hóa không đúng cam kết. Việc sử dụng tài khoản mạng xã hội để bán hàng không thể trở thành lý do khiến trách nhiệm của người kinh doanh khó xác định.

Ông Bùi Thanh Thủy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu minh bạch thông tin người bán, lưu giữ chứng cứ và bảo đảm quyền khiếu nại của người tiêu dùng khi mua hàng qua livestream.

Cùng với đó, dữ liệu về người bán, nội dung giới thiệu sản phẩm, đơn hàng và quá trình giao dịch cần được lưu giữ để phục vụ xác minh khi phát sinh tranh chấp. Đặc biệt, cơ chế khiếu nại phải thuận tiện, tiết kiệm thời gian và chi phí, tránh tình trạng người mua phải bỏ quá nhiều công sức để theo đuổi những tranh chấp có giá trị nhỏ.

Về pháp lý, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng số 19/2023/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, xác lập quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ; quyền khiếu nại, yêu cầu giải quyết tranh chấp và bồi thường thiệt hại theo quy định. Nghị định số 55/2024/NĐ-CP tiếp tục cụ thể hóa trách nhiệm của các chủ thể liên quan, trong đó có hoạt động giao dịch từ xa. Đáng chú ý, Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cùng các quy định hướng dẫn tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động kinh doanh trực tuyến, trong đó có livestream bán hàng. Đây là cơ sở để tăng cường minh bạch thông tin, xác thực danh tính và nâng cao khả năng truy vết giao dịch.

Tuy nhiên, theo ông Thủy, hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào quá trình thực thi. Trong đó, cần chú trọng xây dựng quy trình khiếu nại dễ sử dụng, cơ chế phối hợp cung cấp thông tin khi có yêu cầu hợp pháp và biện pháp ngăn chặn tài khoản vi phạm tiếp tục kinh doanh dưới hình thức khác.

Một vấn đề không kém phần quan trọng là bảo vệ những khách hàng đã mua sản phẩm trước khi hành vi vi phạm bị phát hiện. Theo ông Thủy, việc kiểm tra, thu giữ hàng hóa và xử lý tổ chức, cá nhân vi phạm là cần thiết, nhưng chưa đủ nếu người mua những sản phẩm đã tiêu thụ không được tiếp cận thông tin liên quan. Thông tin cảnh báo cần được công khai kịp thời, chính xác, giúp người tiêu dùng nhận biết sản phẩm có liên quan và tránh tiếp tục giao dịch với chủ thể vi phạm. Đồng thời, phải phân biệt rõ hàng giả đã được xác định với hàng hóa đang trong quá trình xác minh, tránh gây hiểu nhầm hoặc ảnh hưởng thiếu căn cứ đến các tổ chức, cá nhân kinh doanh khác.

Đối với người bán, trách nhiệm không chấm dứt sau khi giao hàng và nhận thanh toán. Khi hàng hóa không đáp ứng cam kết hoặc hành vi vi phạm được xác định, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thực hiện nghĩa vụ giải quyết khiếu nại, khắc phục hậu quả theo quy định pháp luật.

Với các nền tảng có chức năng thương mại điện tử, ông Thủy nhấn mạnh vai trò xác thực thông tin người bán, tiếp nhận phản ánh, lưu giữ dữ liệu giao dịch và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền trong xử lý vi phạm. Phạm vi trách nhiệm phải được xác định theo loại hình nền tảng và hoạt động thực tế.

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng, cần tăng cường kiểm tra, giám sát những tài khoản có dấu hiệu quảng cáo hàng giả mạo nhãn hiệu, không minh bạch nguồn gốc hoặc cung cấp thông tin gây nhầm lẫn. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường; phát huy vai trò của các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng trong tư vấn, hướng dẫn khiếu nại và hỗ trợ giải quyết tranh chấp.

Theo ông Thủy, những nhiệm vụ về phát triển hạ tầng số, cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc hàng hóa, ứng dụng công nghệ và giám sát thương mại điện tử cần được cụ thể hóa thành các giải pháp dễ tiếp cận, dễ sử dụng và mang lại lợi ích thực tế cho người mua. Từ thực tiễn khiếu nại đến yêu cầu hoàn thiện cơ chế thực thi, vấn đề cốt lõi không chỉ là phát hiện và xử lý bao nhiêu vụ vi phạm, mà còn là người tiêu dùng có thể xác định được ai chịu trách nhiệm, tìm đến đâu và được hỗ trợ như thế nào khi quyền lợi bị xâm phạm.

Ông Bùi Thanh Thủy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam khuyến nghị, người tiêu dùng cần lưu giữ thông tin người bán, hình ảnh hoặc nội dung quảng cáo, xác nhận đơn hàng, chứng từ thanh toán và những trao đổi liên quan đến chính sách đổi trả. Khi sản phẩm không đúng cam kết, người mua cần liên hệ tổ chức, cá nhân kinh doanh để yêu cầu giải quyết. Trường hợp không được xử lý thỏa đáng, có thể đề nghị tổ chức bảo vệ người tiêu dùng tư vấn, hỗ trợ hoặc phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền. Đối với hàng hóa nghi giả mạo nhãn hiệu, cần cung cấp thông tin, chứng cứ để cơ quan chức năng kiểm tra, xác minh; không đồng nhất hàng chưa rõ nguồn gốc với hàng giả khi chưa có kết luận.

Hoài Thy